POSADA RYBOTYCKA, wieś nad Wiarem powyżej Rybotycz,
przy szosie do Birczy.
W czasach przynależności tych ziem do Rusi, nie później niż w połowie XIV w.,
powstał tu klasztor prawosławny pw. św. Onufrego. Przy klasztorze wyrosła osada
zwana wówczas „Honoffry", wymieniana w 1367 r. w akcie nadania dorzecza górnego
Wiaru Stefanowi Węgrzynowi. Dała ona początek wsi Posada, wzmiankowanej po raz
pierwszy w 1494 r. Według tradycji część mieszkańców wsi stanowili osadzeni tu
jeńcy tatarscy oraz Cyganie. Posada wchodziła w skład klucza rybotyckiego i wraz
z nim zmieniała kolejnych właścicieli.
W 1921 r. wieś liczyła 98 domów i 602 mieszkańców (578 grek., 14 rzym., 10 mojż.).
Podczas spisu 75 osób podało narodowość polską. Latem 1945 r. ludność wysiedlono
na Ukrainę. 26 października zabudowę wsi spalili partyzanci UPA z kurenia „Konyka".
Dziś mieszka tu zaledwie kilka rodzin.
W opustoszałej dolinie, na wzgórku nad szosą, cieszy oczy niepowtarzalna bryła
cerkwi pw. św. Onufrego. Murowana świątynia, pochodząca z XV wieku, jest
najstarszą zachowaną cerkwią w Polsce, a zarazem jedyną obronną. Zbudowano ją na
planie podłużnym. Powstawała etapami. Część najstarsza to krótkie prezbiterium,
zwieńczone gotyckim szczytem, pochodzące prawdopodobnie z przełomu XIV i XV w.
Masywną, kwadratową nawę z nadbudowaną wieżą o charakterze obronnym zbudowano w
XV w. Najmłodsza jest część zachodnia, powstała przed 1506 r., również w formie
obronnej wieży, mieszczącej na parterze kruchtę i babiniec, a na piętrze kaplicę
dla mnichów. Kaplica służyła do modlitw porannych i wieczornych, natomiast na
dole odprawiano Służbę Bożą. W górnej kondygnacji wieź nad babińcem i nawą
zachowały się okienka strzelnicze.
Ściany budynku są bardzo grube, wnętrza przekrywają sklepienia kolebkowe, a
całość kryją dachy czterospadowe nad babińcem i nawą oraz dach dwuspadowy nad
prezbiterium. Murowana ściana ikonostasu ma tylko dwoje wrót — jest to typowe
rozwiązanie średniowieczne. Na ścianach i sklepieniu zachodniej części świątyni
zachowały się ryte w tynku okolicznościowe napisy w języku łacińskim i ruskim
oraz daty, m.in. 1506 i 1514. W 1966 r. w nawie i prezbiterium odkryto pod
wieloma warstwami farby XVI-wieczną polichromię w stylu bizantyńskim.
Żmudne
prace konserwatorskie są prowadzone z przerwami i nadal daleko im do
zakończenia.
Cerkiew jest obecnie filią Muzeum Narodowego w Przemyślu. W czasie remontu w
latach 1984-85 zrekonstruowano dolne partie murów obronnych. Poniżej cerkwi
murowany budynek
dawnej plebanii greckokatolickiej.
Cerkiew służyła przez wieki jako świątynia monasterska (klasztorna). Otaczał ja
kamienny, obronny mur ze strzelnicami. Drugi obwód murów obejmował zabudowania
monasteru, położone u stóp cerkiewnego pagórka. Nie były one zbyt okazałe,
ponieważ klasztor, jak wiele jemu podobnych, zamieszkiwało zaledwie kilku
mnichów. Według tradycji w pół. XVII! w przenieśli się oni z Posady do Dobromila.
Tradycja głosi także, iż w podziemiach cerkwi pochowano ostatniego prawosławnego
władykę (biskupa) przemyskiego, przeciwnika unii brzeskiej, Michała
Kopystyńskiego, który zmarł w sąsiednim Kopyśnie w 1642 r. Byłoby to trzecie z
domniemanych miejsc jego pochówku Kopyśno).
wg S.Kryciński "Przemyśl i Pogórze Przemyskie"